Giữa trùng vây...

Theo ước tính của ngành NN-PTNT tỉnh Sóc Trăng, vụ hè thu sớm này nông dân toàn tỉnh xuống giống trên 51.000 ha (thu hoạch vào tháng 6, sớm nhất toàn vùng ĐBSCL). Nếu trừ gần 17.000 ha bị thiệt hại nặng do nắng hạn, xâm mặn kéo dài trong tháng qua... hơn 34.000 ha đang bước vào thu hoạch rộ và tạo áp lực về giá bất lợi cho bà con nông dân nơi này. Theo khảo sát của DĐDN, hiện giá lúa hè thu trung bình mua trong dân tại Sóc Trăng chỉ ở mức dưới 3.500 đồng/kg, trong khi giá thành sản xuất của nông dân ước tính đã trên 3.800 đồng/kg (chưa tính tiền thuê đất và khấu hao tài sản). Tương tự, Sở NN-PTNT Đồng Tháp cho biết: Vụ hè thu năm nay, tỉnh này xuống giống hơn 196.000 ha, trong đó có hơn 33.000 ha lúa hè thu sớm đã thu hoạch dứt điểm. Trong tuần qua, hơn 2.000 ha thu hoạch với năng suất bình quân khá cao: 5,3 tấn/ha. Còn lại hơn 30.000 ha cũng đang vào giai đoạn trổ chín chờ thu hoạch trong cuối tháng 6, đầu tháng 7  tới. Hiện giá lúa tại đây đang giảm kỷ lục (thấp nhất toàn vùng): 3.300 đồng/kg (mua tại nhà dân) nhưng vẫn rất khó bán. Theo sở này, việc tiêu thụ lúa hè thu của bà con hiện đang rất khó khăn, tình hình tiêu thụ và giá cả trong thời gian tới sẽ rất căng thẳng !

Đầu ra bị “kẹt cứng” trong khi tồn kho trong các DN XK vẫn đang là mối lo thường trực. Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện các DN XK gạo lớn của Việt Nam đang đạt lượng tồn trữ chiếm từ 80 – 90% trữ lượng kho. VFA công bố hôm đầu tháng 6 này còn hơn 1,8 triệu tấn vẫn đang nằm “im” trong kho các DN này mà vẫn chưa được giao. Đây là lượng lúa gạo các DN thu mua trong đợt VFA và Chính phủ kêu gọi thu mua tạm trữ, nhưng không xuất được vì hết hợp đồng tập trung, quá ít hợp đồng thương mại (mua bán tự do)... Để duy trì lượng gạo tồn kho trong 2 tháng qua, mỗi DN đã phải chịu lỗ chi phí (phí dự trữ, bảo quản, lãi suất ngân hàng, trượt giá...) từ vài tỷ đến vài chục tỷ đồng. Nhiều Hiệp hội DN cũng đã lên tiếng yêu cầu, kiến nghị Chính phủ và VFA can thiệp, hỗ trợ lãi suất để DN tiếp tục tạm trữ... Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có biện pháp nào thực thi. Một giám đốc DN XK gạo lớn ở Đồng Tháp, bức xúc nói: “Khi Hiệp hội cần thì vận động DN chúng tôi thu mua tạm trữ, cứu lúa cho dân. Đến khi DN gặp khó, cần giúp đỡ thì chẳng thấy ai can thiệp... Thật không công bằng !”.

Thông tin của DĐDN cho thấy, hiện hai trong số các thị trường XK gạo tập trung (theo kênh đàm phán Ủy ban Liên Chính phủ) lớn nhất của Việt Nam là Philippines và Indonesia đã tuyên bố ngưng nhập khẩu. Trong khi đó, các DN trong nước của họ thực chất vẫn nhập khẩu gạo tạo thị trường tự do theo điều tiết của cung-cầu thị trường. Trong khi đó, tháng 6 - 7 này, Thái Lan dù sản lượng giảm sút do hạn hán nhưng cũng “úp mở” về khả năng giải phóng hàng triệu tấn gạo tồn kho ra bên ngoài với mức giá không chênh lệch nhiều so với gạo Việt Nam (điều chưa có tiền lệ - PV). Nếu điều này xảy ra, gạo Việt với chất lượng vốn “yếu” hơn, tên tuổi và thương hiệu cũng vẫn chung chung, chưa khẳng định thì sẽ càng... xiểng niểng.

Đảm bảo nông dân có lãi 30% ?

Ngày 17/6/2010 vừa qua, UBND thành phố Cần Thơ ban hành Quyết định số 1592/QĐ-UBND công bố giá thu mua lúa vụ hè thu năm 2010. Theo đó, giá mua lúa hàng hóa vụ hè thu năm 2010 áp dụng trên địa bàn là 4.500 - 4.600 đồng/kg (đã có thuế). Tỉnh ít lúa như Bến Tre, trước đó cũng công bố giá thu mua lúa ở mức 4.400 đ/kg,...

Nhưng “quyết liệt” nhất là ý kiến công bố giá lúa hè thu của Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Vương Bình Thạnh, tại cuộc họp với VFA đầu tháng 6. Theo ông Bình Thạnh: “Vụ  hè thu này, giá thành lúa của An Giang ở mức 3.500 - 3.800 đ/kg. Nếu muốn nông dân lời 30% thì giá thu mua lúa phải là 5.000 đ/kg. Vì vậy, VFA nên chủ động báo cáo lên Tổ điều hành XK gạo để đề nghị Chính phủ có các giải pháp kịp thời hỗ trợ DN mua lúa cho nông dân”. Ngoài ra, một nỗi lo khác trong cộng đồng các DN XK gạo hiện nay, chính là việc nhiều DN do áp lực tồn kho quá lớn, chịu lãi thời gian dài nên họ đang tiếp tục “xé rào”, bán giá thấp đến... “không cần lãi” cho các nhà buôn đa quốc gia, để rồi sau đó họ bán vào các thị trường tập trung. Khi các kênh XK đã gần như “kẹt cứng”, sản lượng XK trong tháng 6 này chỉ đạt 600.000 tấn, thay vì 700.000 tấn như kế hoạch của VFA. Giá xuất thì “khỏi” bàn, hiện đã “tuột” xuống mức khiêm tốn nhất trong vòng 3 năm qua.

Trong khi VFA và Tổ điều hành XK gạo của Chính phủ cũng đưa ra phương thức nào giải cứu DN, thì việc VFA tiếp tục đề ra chỉ tiêu đầy tham vọng - xuất 1,6 triệu tấn gạo trong quý III. Nếu kịch bản này xảy ra, chỉ có thể hiểu thông điệp của Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong hồi đầu tháng 6: “Từ nay đến cuối năm, các DN sẽ được XK tối đa, không khống chế về lượng”... sẽ chỉ là giải pháp “nước đến chân mới nhảy” mà thôi !

Cũng tại cuộc họp ở An Giang hồi đầu tháng 6/2010, VFA còn nêu một thông tin khá phấn khởi. Đó là lượng gạo dành cho XK cả năm 2010 có thể lên tới 7 triệu tấn. Tuy nhiên, ông Gurnam Arora - Giám đốc điều hành Cty Kohinoor Foods cho biết: "Thị trường XK đã chậm lại và giảm hơn 20% trong hai tháng đầu của năm tài chính hiện tại. XK sang EU, Mỹ và Trung Đông đều giảm. Thậm chí giảm hơn 10% so với năm ngoái. Đây chỉ là mới bắt đầu và chúng tôi hi vọng tình hình được cải thiện. XK cho cả năm nay dự kiến sẽ vượt qua con số 2,5 triệu tấn, và sẽ được xem là một kỷ lục". Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà Xay xát Gạo Thái, ông Chanchai Rakthananon, cho biết: Sản lượng gạo vụ mùa tới (kết thúc vào tháng 8), có thể giảm 2 triệu tấn.