Nằm trong top 5 nước xuất khẩu giày lớn nhất thế giới, nhưng ngành da giày Việt Nam vẫn lệ thuộc khá nhiều vào nguyên liệu. Ông Nguyễn Đức Thuấn, Chủ tịch Hiệp hội Giày da Việt Nam trao đổi về những định hướng sắp tới của ngành da giày.
Trong mỗi đôi giày được sản xuất tại Việt Nam, hiện có đến trên 60% nguyên liệu phải nhập khẩu. Điều này xem ra vẫn rất khó cải thiện trong những năm tới?
Ngoài các vật tư như bao bì, đế giày và nguyên liệu đóng gói thành phẩm đạt tỷ lệ nội địa hóa từ 80% đến 90%, hàng năm, ngành da giày Việt Nam phải nhập khẩu da thuộc thành phẩm, nguyên liệu giả da cao cấp để làm mũ giày, nguyên liệu sản xuất đế, các vật tư trang trí cao cấp, cũng lên đến 80-90%. Dù chúng tôi đã nỗ lực hạn chế nhập khẩu nguyên liệu, nhưng tỷ lệ nhập vẫn rất khó giảm được trong ngắn hạn.
Thời gian qua, ngành da giày đã tìm cách phát triển các lĩnh vực cung ứng nguyên phụ liệu và công nghiệp phụ trợ, nhưng nhiều địa phương đã từ chối những dự án trong diện này, nhất là lĩnh vực thuộc da, do đây là một ngành nghề có tính ô nhiễm cao?
Đúng vậy. Chúng tôi đã đi đến nhiều địa phương, nhưng thường bị họ từ chối vì sợ gây ô nhiễm môi trường. Hiện trong nước chỉ có hơn 20 doanh nghiệp Việt Nam và 5 doanh nghiệp nước ngoài hoạt động trong lĩnh vực thuộc da. Do năng lực cũng như công suất của các doanh nghiệp này còn hạn chế, nên chúng tôi không thể không nhập khẩu.
Đã đến lúc cần phải khuyến khích các doanh nghiệp da giày chuyển dịch sản xuất về các tỉnh, thành phố khác, chứ không thể bám víu vào các thành phố lớn mãi được. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?
Tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm này, vì điều đó sẽ giảm thiểu được sự mất cân đối nghiêm trọng về lao động, cũng như các cân đối xã hội khác. Theo tôi, những vùng có lợi thế về lao động và giao thông nên quy hoạch theo hướng chuyên sản xuất mũ giày, vì đây là khâu chiếm đến 65% lao động toàn ngành. Đồng thời, giữ nguyên hiện trạng các doanh nghiệp ở Vùng Kinh tế trong điểm phía Nam, miền Trung, miền Bắc, nhưng phải dành một phần cơ sở vật chất của các doanh nghiệp ở những nơi đó làm các trung tâm thiết kế mẫu, xây dựng thương hiệu, các trung tâm thương mại và trung tâm mua bán nguyên phụ liệu, duy trì phần sản xuất cốt lõi ở khâu đế và các sản phẩm hoàn thiện giày (số lao động chỉ chiếm 35%).
Để tốc độ tăng trưởng trong những năm tới vượt mức 10-15% như hiện nay, ngoài 2 thị trường truyền thống là châu Âu và Mỹ, tới đây những thị trường nào sẽ được ngành da giày chú ý?
Ngoài hai thị trường truyền thống trên (mang lại trên 80% kim ngạch xuất khẩu toàn ngành mỗi năm), tới đây, chúng tôi sẽ từng bước thâm nhập thị trường Đông Âu và một phần thị trường Nhật Bản. Song song đó, chúng tôi sẽ tiến hành các hoạt động xúc tiến thương mại đến thị trường ASEAN, Nam Mỹ và cả thị trường Trung Quốc. Khả năng tăng trưởng trên mức 10-15%/năm của ngành chắc chắn sẽ được duy trì tốt từ nay đến năm 2025.
Còn thị trường trong nước thì sao, thưa ông?
Hiện nay, sản lượng cung ứng của các doanh nghiệp giày trong nước cho thị trường nội địa đạt khoảng 65 triệu đôi/năm, chiếm gần 50% nhu cầu của thị trường. Phần lớn giày dép nhập khẩu vào nước ta là qua đường tiểu ngạch, được sản xuất từ Trung Quốc (chiếm 40%); các loại giày dép có thương hiệu cao cấp chỉ chiếm khoảng 10%. Trong giai đoạn 2011 – 2025, chúng tôi phấn đấu làm chủ 80% chuỗi giá trị gia tăng ngành giày, từ khâu nghiên cứu thị trường, thiết kế mẫu mã, sản xuất, đến phân phối.